Kontakty z dzieckiem po rozstaniu - co zrobić, gdy drugi rodzic je utrudnia?

Rozstanie rodziców nie powinno oznaczać zerwania relacji dziecka z jednym z nich. Kontakty z dzieckiem są nie tylko prawem rodzica, lecz także jego obowiązkiem. Przede wszystkim służą jednak dziecku, które powinno mieć możliwość utrzymywania więzi zarówno z matką, jak i z ojcem. Co można zrobić, gdy drugi rodzic odwołuje spotkania, nie wydaje dziecka lub utrudnia rozmowy telefoniczne?

Kontakty z dzieckiem a władza rodzicielska

Prawo do kontaktów z dzieckiem jest niezależne od władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że nawet rodzic, którego władza rodzicielska została ograniczona albo który został jej pozbawiony, co do zasady może utrzymywać kontakty z dzieckiem, o ile sąd nie postanowił inaczej.

Kontakty mogą obejmować między innymi:

• spotkania i odwiedziny,
• zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu,
• wspólne spędzanie weekendów, ferii i wakacji,
• rozmowy telefoniczne,
• korespondencję,
• kontakt za pomocą komunikatorów internetowy.

Rodzice powinni wspólnie określić sposób utrzymywania kontaktów, kierując się przede wszystkim dobrem dziecka oraz uwzględniając jego rozsądne życzenia. Jeżeli osiągnięcie porozumienia nie jest możliwe, rozstrzygnięcie należy do sądu opiekuńczego.

Na czym polega utrudnianie kontaktów?

Utrudnianie kontaktów nie zawsze przyjmuje formę jednoznacznej odmowy wydania dziecka. Może polegać także na ciągłym odwoływaniu spotkań bez uzasadnionej przyczyny, planowaniu innych zajęć w czasie ustalonych kontaktów, skracaniu spotkań czy uniemożliwianiu rozmów telefonicznych.

Problemem może być również przekazywanie informacji o odwołaniu kontaktu w ostatniej chwili albo organizowanie odbioru dziecka w sposób sprzeczny z obowiązującym orzeczeniem lub ugodą.

Każdą sytuację należy jednak oceniać indywidualnie. Pojedyncze odwołanie spotkania z powodu choroby dziecka nie musi oznaczać celowego utrudniania kontaktów. Niepokój powinny wzbudzać zachowania powtarzające się, zwłaszcza gdy rodzic nie proponuje innego terminu i nie podejmuje próby rozwiązania problemu.

Co zrobić, gdy kontakty nie zostały jeszcze ustalone?

Jeżeli rodzice nie posiadają porozumienia, ugody ani orzeczenia sądu określającego kontakty, warto najpierw spróbować uzgodnić ich harmonogram. Ustalenia powinny być możliwie precyzyjne i określać między innymi dni, godziny oraz miejsce odbierania i odwożenia dziecka.

Pomocna może być mediacja, podczas której neutralny mediator pomaga rodzicom wypracować rozwiązanie uwzględniające potrzeby dziecka. Zawarta przed mediatorem ugoda może następnie zostać zatwierdzona przez sąd.

Kiedy porozumienie nie jest możliwe, można złożyć do sądu wniosek o uregulowanie kontaktów. Należy w nim przedstawić proponowany sposób spotkań, uwzględniający wiek dziecka, jego obowiązki szkolne, stan zdrowia oraz dotychczasową relację z rodzicem.

Możliwe jest również złożenie wniosku o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania postępowania. Dzięki temu zasady spotkań mogą zostać tymczasowo określone jeszcze przed wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia.

Jak reagować na niewykonywanie orzeczenia sądu?

Jeżeli kontakty zostały już określone w wykonalnym orzeczeniu albo ugodzie zawartej przed sądem lub mediatorem, a drugi rodzic nie przestrzega tych ustaleń, można wystąpić do sądu opiekuńczego o zagrożenie mu nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie.

Postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów przebiega zasadniczo dwuetapowo. Najpierw sąd określa kwotę, której zapłatą zagrożony zostaje rodzic naruszający swoje obowiązki. Jej wysokość ustalana jest indywidualnie, między innymi z uwzględnieniem sytuacji majątkowej tej osoby.

Jeżeli pomimo wydania takiego postanowienia kontakty nadal nie są prawidłowo realizowane, konieczne jest złożenie kolejnego wniosku. Sąd może wówczas nakazać zapłatę odpowiedniej kwoty, obliczonej na podstawie liczby stwierdzonych naruszeń.

Procedura może znaleźć zastosowanie również w odwrotnej sytuacji – gdy rodzic uprawniony do kontaktów nie przestrzega ustalonych zasad, na przykład regularnie nie odbiera dziecka albo nie odwozi go w wyznaczonym terminie.

Czy odmowa dziecka oznacza odpowiedzialność rodzica?

Sąd bada przyczyny niezrealizowania spotkania, a nie tylko sam fakt, że do kontaktu nie doszło. Szczególne znaczenie ma sytuacja, w której dziecko odmawia spotkania z własnej woli, a jego zachowanie nie zostało wywołane przez rodzica sprawującego nad nim pieczę.

Sama odmowa dziecka nie przesądza więc automatycznie o odpowiedzialności drugiego rodzica. Sąd może analizować, czy rodzic odpowiednio przygotował dziecko do spotkania, wspierał jego relację z drugą stroną i rzeczywiście podejmował działania umożliwiające wykonanie kontaktu.

Należy jednocześnie unikać angażowania dziecka w konflikt, przekazywania za jego pośrednictwem wiadomości oraz negatywnego wypowiadania się o drugim rodzicu. Takie zachowania mogą osłabiać więź dziecka z rodzicem i zostać uwzględnione przy ocenie całej sytuacji rodzinnej.

Czy można odzyskać koszty niezrealizowanego spotkania?

Jeżeli kontakt nie doszedł do skutku wskutek niewykonania lub niewłaściwego wykonania obowiązków przez drugiego rodzica, sąd może przyznać zwrot uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem spotkania. Mogą to być na przykład koszty podróży lub noclegu.

Takie rozwiązanie ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy rodzice mieszkają w znacznej odległości od siebie, a jeden z nich dowiaduje się o odwołaniu spotkania dopiero po rozpoczęciu podróży lub przyjeździe po dziecko.

Jak dokumentować utrudnianie kontaktów?

W przypadku powtarzających się problemów warto zachowywać materiały potwierdzające ich przebieg.
Przydatne mogą być:

• wiadomości SMS i e-mail,
• rozmowy prowadzone za pośrednictwem komunikatorów,
• informacje o odwołaniu spotkania,
• potwierdzenia kosztów podróży lub noclegu,
• notatki zawierające daty i okoliczności niezrealizowanych kontaktów,
• dane świadków obecnych przy próbie odebrania dziecka.

Warto dokumentować nie tylko same naruszenia, lecz także próby polubownego rozwiązania problemu, na przykład propozycje odrobienia spotkania w innym terminie. Może to pokazać, że rodzic działał spokojnie, elastycznie i z uwzględnieniem dobra dziecka.

Dobro dziecka pozostaje najważniejsze

Celem postępowania dotyczącego kontaktów nie jest ukaranie jednego z rodziców, lecz ochrona prawa dziecka do utrzymywania relacji z obojgiem rodziców. Jeżeli dotychczasowy sposób spotkań przestał odpowiadać jego potrzebom, można wystąpić o zmianę wcześniejszego rozstrzygnięcia.

W sprawach, w których kontakty mogłyby zagrażać dobru dziecka, sąd może je ograniczyć, zarządzić spotkania w obecności drugiego rodzica, kuratora sądowego albo innej wskazanej osoby, a w wyjątkowych sytuacjach całkowicie ich zakazać. Rodzic nie powinien jednak samodzielnie i bez uzasadnienia zmieniać zasad wynikających z obowiązującego orzeczenia.

Sprawy dotyczące kontaktów z dzieckiem często wiążą się z silnymi emocjami oraz trudnościami dowodowymi. Pomoc adwokata może obejmować ocenę sytuacji, przygotowanie właściwego wniosku, zebranie materiału dowodowego oraz reprezentację przed sądem. Kancelaria Adwokacka Adwokata Piotra Sęka w Zgierzu udziela pomocy prawnej w sprawach rodzinnych, w tym dotyczących ustalenia, zmiany i wykonywania kontaktów z dzieckiem.